عيسى ولائى
32
فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ( فارسى )
كردم ، او قائل به وجوب عمل به اخبار و طرد طريقهء اجتهاد بود . او در اين مطلب به صواب رفته و همواره اين باب را بر ما گشود و موجب توجّه ما به طريقهء صواب شد . « 1 » افكار اخبارىگرى حدود يك قرن علماء و حوزههاى علميه را تحت تأثير قرار داده ، و ميداندارى مىكرده است و تا هنگام ظهور محمد باقر فرزند محمد اكمل معروف به وحيد بهبهانى در قرن 13 اين وضع ادامه داشته است . گرچه علماى قبل از وحيد بهبهانى كوششها كردند ، حتى اصوليينى همانند فاضل تونى ، سيد حسين خوانسارى ، سلطان العلماء و محقّق شيروانى كتابهايى را در اصول تأليف نمودند ، امّا همچنان تفكر اخبارى بر حوزهها مسلّط بوده است . محقّق خوانسارى در روضات الجنّات در ترسيم تسلّط اخبارىها قبل از روى كار آمدن وحيد بهبهانى چنين مىگويد : شهرهاى عراق بهويژه كربلا و نجف مملوّ از اخبارىها بود ، حتى عدّهاى از آنان به قدرى متعصّب و جاهل بودند كه كسى جرأت نمىكرد علنى كتابى از كتابهاى فقهاى اصولى را حمل كند . بهطورى كه كتابهاى اصولى مخفيانه و دور از انظار ردوبدل مىشد . « 2 » از وقتى كه وحيد بهبهانى ظهور كرد ، به جهت استدلال قوى و تسلّط و رياست بر حوزهء علميهء نجف اشرف ، مشرب اصوليين غالب و اخبارىگرى به هزيمت كشيده شد . سپس اصولى بزرگ شيخ مرتضى انصارى با نبوغ مخصوص خود در احياى تفكّر اصولى نقش بسزايى ايفا نمود و امروز در حوزههاى علميه تفكّر اخبارىها جايگاهى ندارد .
--> ( 1 ) . كيهان انديشه ، شمارهء 32 ، مهر و آبانماه 69 . ( 2 ) . روضات الجنّات ، ج 2 ، ص 95 .